به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، سیدجواد حسینی، در نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با تأکید بر پیوستگی پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب گفت: اعتیاد را نباید صرفاً لغزشی اخلاقی یا اختلالی زیستی دانست؛ این پدیده در پیوند با رنج‌های روانی، گسست‌های اجتماعی، تروماهای فردی و نابرابری‌ها و عدم‌تعادل‌های توسعه منطقه‌ای شکل می‌گیرد.

 

وی با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در حوزه اعتیاد اظهار کرد: پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته یک نظام واحد در حوزه حمایت و سلامت اجتماعی‌اند. اگر این پیوستگی در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ها دیده نشود، برنامه‌ها به نتیجه مطلوب نخواهند رسید.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: مدیریت اعتیاد در کشور به افزایش کمی برنامه‌ها و فعالیت‌ها محدود نمی‌شود و بیش از هر چیز به حکمرانی یکپارچه، توزیع عادلانه منابع و پاسخ‌گویی مبتنی بر نتایج ملموس نیاز دارد. سازمان بهزیستی در حد توان، اعتبار، اختیار و ساختار خود تلاش کرده است این رویکرد را در برنامه‌هایش دنبال کند.

 

وی با بیان اینکه سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری بر سراسر چرخه زندگی تأکید دارد، گفت: رویکرد جامعه‌محور، توسعه جوامع محلی و شکل‌گیری جوامع دوستدار انسان و شهرهای حامی اجتماعی اشاره دارد. همچنین برنامه‌هایی برای شهرهای حامی کودک، انسان، افراد دارای معلولیت، کتاب و سالمندان در دستور کار قرار گرفته و ۱۹ شهر کشور نیز در قالب شهرهای بوستان سالمند مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 

حسینی با اشاره به شواهد علمی درباره محدودیت اثربخشی آموزش‌های مقطعی و هشداردهنده گفت: پیشگیری نباید صرفاً به آموزش‌های کلاسی و هشدارهایی مبتنی بر ترس و رعب محدود شود. توسعه مهارت‌های زندگی، توانمندسازی خانواده، آموزش والدگری مبتنی بر فرزندپروری مثبت و تقویت تاب‌آوری محلی از جمله اقداماتی است که باید در برنامه‌های پیشگیری مورد تأکید قرار گیرد.

 

وی افزود: پیشگیری امری مقطعی و جزیره‌ای نیست و باید از کودکی تا نوجوانی، جوانی و میانسالی، خانواده، محلات و محیط‌های کاری را دربرگیرد. سازمان بهزیستی طرح غربالگری هشت اختلال رایج دوران کودکی را آغاز کرده است؛ این طرح ابتدا کودکان جامعه هدف بهزیستی و سپس سایر کودکان را دربرمی‌گیرد.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت: نزدیک به سه‌هزار محله با رویکرد محله‌محور و اجتماع‌محور در برنامه‌های سازمان قرار گرفته‌اند و تسهیل‌گران حرفه‌ای به‌عنوان مدیران محلی فعالیت می‌کنند. تاکنون یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از جمعیت محلات تحت پوشش این خدمات قرار گرفته‌اند.

 

وی بیان کرد: طرح‌های «مانا» و «خاتم» در محلات غیررسمی و حاشیه‌ای و محیط‌های اداری گسترش یافته و سال گذشته ۴۵۰ هزار نفر در این محلات از خدمات حوزه اعتیاد بهره‌مند شده‌اند.

 

در ادامه حسینی به پوشش ۲۳ هزار نفر در طرح مانا، ۴۲ هزار نفر در برنامه مشارکت اجتماعی زنان، ۱۱ هزار نفر در طرح همیاران سلامت و ۱۹ هزار نفر در دیگر برنامه‌های محیطی اشاره کرد و گفت: طرح‌های پیشگیری از اعتیاد و ارتقای توانمندی‌های شناختی در ۵۲۳ گروه برای ۳۲ هزار نفر اجرا شده و برنامه پیشگیری از اعتیاد در زنان نیز در ۵۲۳ گروه، ۱۴ هزار نفر را پوشش داده است. شمار افراد تحت پوشش برنامه پیشگیری از اعتیاد در برخی مناطق را ۲۳۸ هزار نفر است.

 

وی با تأکید بر ضرورت گذار از درمان مقطعی به سرمایه بازیابی و درمان ترومامحور گفت: درمان بالینی و سم‌زدایی به‌تنهایی تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد از موضوع را تضمین می‌کند و تداوم بهبودی به انباشت سرمایه‌های لازم برای بازگشت فرد به زندگی وابسته است.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور، سرمایه بازیابی را شامل سرمایه انسانی، اجتماعی، مادی و فیزیکی و فرهنگی دانست و خاطرنشان کرد: سرمایه انسانی به سلامت روان، انگیزه و مهارت مربوط است؛ سرمایه اجتماعی به پذیرش و بهبود روابط اجتماعی؛ سرمایه مادی و فیزیکی به مسکن، اشتغال، درآمد و تغذیه؛ و سرمایه فرهنگی به هویت و رهایی از انگ‌هایی مربوط می‌شود که هویت افراد را با مشکل مواجه می‌کنند.

 

حسینی بر اهمیت مراقبت ترومامحور در درمان اعتیاد تأکید کرد و گفت: به جای پرسیدن «چرا معتاد شدی؟» باید پرسید «چه آسیبی دیده‌ای و چه کمکی می‌توانم به تو داشته باشم؟». سم‌زدایی پایان راه نیست و اگر فرد پس از ترک از حمایت خانواده، اشتغال، مسکن، سرپناه و تداوم سلامت روان برخوردار نباشد، احتمال بازگشت به اعتیاد وجود دارد.

 

وی با بیان اینکه معیار موفقیت درمان باید پایداری بهبودی و ادغام اجتماعی باشد، گفت: سازمان بهزیستی ۴۱ مرکز جامع و ۳۸ مرکز اجتماع‌درمان‌مدار (TC) دارد که در مجموع ۳۴۰ هزار نفر را تحت پوشش قرار داده‌اند.

 

حسینی از فعالیت ۶۹ مرکز صیانت و بازتوانی و ۱۷۲ واحد تخصصی مدیریت مورد خبر داد و یادآور شد: این خدمات برای پیوند دادن فرایند صیانت با خانواده و جامعه ارائه می‌شوند.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در حوزه کاهش آسیب گفت: کاهش آسیب نباید به معنای رها کردن درمان تلقی شود؛ بلکه این رویکرد در چارچوب حمایت از حق حیات و کرامت انسانی، به کاهش بار بیماری و پیشگیری از بیماری‌های عفونی کمک می‌کند.

 

وی افزود: سازمان بهزیستی برای ارائه این خدمات ۳۵ مرکز با پوشش ۸۸ هزار نفر دارد که مراکز گذری، سرپناه‌ها، تیم‌های سیار، ایستگاه‌های کاهش آسیب و باشگاه‌های مثبت را شامل می‌شود.در سه‌ماهه نخست سال جاری ۵۰ هزار نفر تحت پوشش این خدمات قرار گرفته‌اند.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: راهبرد کاهش آسیب زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که از مداخله‌ای مقطعی و مبتنی بر توزیع اقلام، سرپناه و غذا فراتر برود و به مسیری پیوسته از حمایت، مراقبت، درمان و بازیابی تبدیل شود.

 

وی سه جهت‌گیری سازمان بهزیستی را در حوزه اعتیاد تشریح کرد و گفت: نخستین جهت‌گیری را هدایت اعتبارات به سمت پیشگیری است. با وجود اینکه عوامل اجتماعی و روانی سهم مهمی در سلامت دارند، منابع و ساختار متناسبی به این حوزه اختصاص نمی‌یابد. پیشگیری با وجود تأکید بر اولویت آن، همچنان با کم‌توجهی روبه‌رو است.

 

حسینی گفت: سازمان بهزیستی رویکرد محله‌محور و اجتماع‌محور را در سه‌هزار نقطه کشور توسعه داده و ۳۷۰ هزار داوطلب را در ۱۱ محور فعال کرده است.

 

وی دومین جهت‌گیری را اجرای دقیق قانون مربوط به درمان‌های قهری موضوع ماده ۱۶ و واگذاری آن به متولیان قانونی دانست و خاطرنشان کرد: با سپردن این مسئولیت به متولیان مربوط، ظرفیت سازمان بهزیستی برای تمرکز بر مراقبت‌های ترومامحور، بازتوانی تخصصی، به‌ویژه برای زنان و جوانان، و حمایت از پایداری شغلی و اجتماعی آزاد می‌شود.

 

رئیس سازمان بهزیستی کشور سومین جهت‌گیری را تحقق حکمرانی داده‌محور و یکپارچه عنوان کرد و گفت: باید سامانه‌های جزیره‌ای به پرونده‌ای یکپارچه برای سلامت و بازتوانی اجتماعی تبدیل شوند تا هیچ‌کس در رفت‌وآمد میان کمپ و خیابان گم نشود.

 

حسینی در پایان، بر همکاری جامعه علمی، دانشگاهی و اجرایی برای هدایت سیاست‌های ملی مبارزه با اعتیاد به سوی حفظ کرامت انسانی، سلامت فراگیر و توانمندسازی پایدار تأکید کرد.